|
 Leszczyna
(Corylus), krzewy i drzewa należące do rodziny brzozowatych, ok. 15
gatunków występujących na obszarach umiarkowanych Europy, Azji i Ameryki
Północnej. W Polsce dziko rośnie tylko leszczyna zwyczajna (Corylus
avellana), duży krzew, ważny składnik lasów liściastych na niżu i
w górach. Na Kaukazie i w Azji Mniejszej występuje drzewiasta leszczyna
turecka (Corylus colurna), niekiedy sadzona jako drzewo ozdobne. Owoce
leszczyny zwane orzechami laskowymi są bardzo smaczne i pożywne, zawierają
ok. 60% tłuszczu, 15% białka, 7% cukru.
Leszczyna jest jedną z pierwszych zakwitających roślin. Moment jej
zakwitania jest początkiem botanicznego przedwiośnia.
|
|
 Olsza,
olcha (Alnus), rodzaj z rodziny brzozowatych, obejmujący ok. 50 gatunków
rozprzestrzenionych głównie w strefie umiarkowanej i chłodnej półkuli
północnej. Drzewa i krzewy związane najczęściej z siedliskami wilgotnymi.
W Polsce występują 3 gatunki: olsza czarna (Alnus glutinosa), drzewo
niżowe, główny składnik lasów łęgowych i olesów, olsza szara (Alnus
incana), gatunek górski, tworzący olszynki wzdłuż potoków i rzek górskich
(olszynka karpacka), a także często zajmujący opuszczone siedliska porolne
oraz olsza zielona (Alnus viridis), zwana kosą olchą, krzew wysokogórski,
występujący w Polsce tylko w Bieszczadach i tworzący tam zarośla ponad
górną granicą lasu. Kwitnienie olchy przypada na wczesną wiosnę. |
|
 Cis
(Taxus), rodzaj obejmujący 8 gatunków zimozielonych drzew lub krzewów
szpilkowych z rodziny cisowatych, występujących w Europie, Afryce, Azji
i Ameryce Północnej. Nasiona otoczone charakterystyczną barwną osnówką,
spożywaną przez ptaki, które przyczyniają się do ich rozsiewania. W
Polsce tylko cis pospolity (Taxus baccata), obecnie dosyć rzadki. Roślina
chroniona, największe skupienie cisa znajduje się w rezerwacie w Wierzchlesie
w Borach Tucholskich. Cała roślina, z wyjątkiem osnówki, zawiera trujący
alkaloid - taksynę. Cis jest bardzo często uprawiany jako roślina ozdobna,
nadaje się znakomicie do formowania, tworzenia szpalerów, labiryntów
itp. Równie często spotyka się w uprawie cis japoński (Taxus cuspidata),
a zwłaszcza cis pośredni (Taxus x media), będący mieszańcem obu gatunków.
|
|
 Wierzba
biała, wierzba pospolita, wierzbina (Salix alba), gatunek z rodziny
wierzbowatych występujący w Europie i Azji w strefie klimatu umiarkowanego.
W Polsce wierzba rośnie przy drogach, rzekach i potokach. Jest drzewem
liściastym lub krzewem. Korę ma jasnobrunatną, gałęzie męskie brunatne,
żeńskie - zielone. Kwiaty rozdzielno płciowe, bez okrywy, tworzą jajowate
kotki. Liście podłużnie lancetowate, starsze pod spodem owłosione. Rozwój
liści następuje po kwitnieniu. Kora wierzby jest źródłem salicylu -
składnika aspiryny - o działaniu przeciwgorączkowym i przeciwreumatycznym.
|
|
 Jesion
(Fraxinus), rodzaj z rodziny oliwkowatych, ok. 60 gatunków drzew i krzewów
z obszarów umiarkowanych półkuli północnej. Liście złożone, nieparzystopierzaste,
charakterystyczne owoce w postaci jednonasiennego skrzydlaka. W Polsce
dziko rośnie jeden gatunek, jesion wyniosły (Fraxinus excelsior). Osiąga
40 m wysokości. Rośnie w wilgotnych lasach łęgowych oraz w innych typach
lasów liściastych po 1000 m n. p. m. Często sadzony w parkach, przy
drogach, na terenach wiejskich. Kwitnie koniec marca - połowa maja. |
|
 Topola
(Populus), rodzaj z rodziny wierzbowatych (Salicaceae), ok. 40 gatunków
okazałych drzew występujących w strefie umiarkowanej półkuli północnej,
zrzucających liście na zimę. Kwiaty rozdzielnopłciowe, dwupienne, nasiona
z puchem ułatwiającym rozsiewanie, bardzo łatwo i szybko kiełkujące,
dzięki czemu topole są drzewami pionierskimi, wchodzącymi w luki w drzewostanach
lub zasiedlającymi tereny odlesione. Preferują siedliska wilgotne, lasy
nadrzeczne, często występują w domieszce w lasach liściastych. W Polsce
rosną dziko 3 gatunki: najpospolitsza topola osika (Populus tremula),
spotykana w różnych typach lasów, zasiedlająca nieużytki, topola czarna,
czyli sokora (Populus nigra) oraz topola biała, zwana białodrzewiem
(Populus alba), obie związane z łęgami nadrzecznymi, zbiorowiskami bardzo
niszczonymi i z tego względu coraz rzadsze w naturze. Okres owocowania
topoli przypada na przełom maja i czerwca. Roznoszony przez wiatr biały
puch nie ma jednak właściwości uczulających. Pojawiając się masowo może
działać drażniąco na błonę śluzową nosa i spojówki. |
|
 Brzoza
(Betula), ok. 40 gatunków drzew i krzewów z rodziny brzozowatych, występujących
w Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce najpospolitsza jest brzoza
brodawkowata (Betula pendula), częsta w lasach na niżu i w górach. Brzoza
omszona (Betula pubescens) występuje na terenach wilgotnych, bagiennych
i torfowiskach. Brzoza karpacka (Betula carpatica) rośnie w wyższych
położeniach górskich, często w kosodrzewinie. Kwitnie równocześnie z
pojawieniem się pierwszych liści (kwiecień - połowa maja, a w krajach
skandynawskich maj i czerwiec). Pyłek brzozy może znajdować się także
w kurzu domowym (najwyższe stężenie około 3 tyg. po szczycie pylenia). |
|
 Dąb
(Quercus), rodzaj z rodziny bukowatych, ok. 600 gatunków drzew i krzewów
występujących głównie w obszarach umiarkowanych półkuli północnej. Osiąga
wysokość 40 m, charakterystyczne owoce, tzw. żołędzie, osadzone są w
zdrewniałych miseczkach. Liście dębu są zazwyczaj klapowane lub ząbkowane,
choć u niektórych gatunków zdarzają się prawie całobrzegie. W Polsce
występują 3 gatunki: dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy, dąb omszony.
Kwitną w maju. |
|
 Trawy,
plewowce (Gramineae), obecna nazwa wiechlinowate (Poaceae), rodzina
z klasy roślin jednoliściennych licząca 11 000 gatunków, zajmująca różne
siedliska na całej kuli ziemskiej. Charakterystyczna budowa łodygi (źdźbło)
oraz kwiatów, wiatropylnych, bardzo zredukowanych, złożonych najczęściej
ze słupka i 1-6 pręcików, otoczonych dwoma plewkami. Kwiaty zebrane
są w kwiatostany zwane kłoskami, otoczone dwoma plewami. Kłoski z kolei
tworzą kwiatostany złożone: wiechowate, kłosowate lub groniaste. Nasieniem
jest ziarniak.
Alergeny pyłku traw są najczęstszą przyczyną pyłkowicy w naszym klimacie
i uczulają częściej niż pyłki innych roślin. Występowanie dużej liczby
gatunków wydłuża sezon pylenia do 8 miesięcy (centralna i południowa
Europa). W Europie centralnej główny okres pylenia traw przypada na
drugą połowę maja, czerwiec i pierwszą połowę lipca. W Europie południowej
i w basenie Morza Śródziemnomorskiego występuje w maju. W Polsce znaczne
obszary porasta żyto (trawa uprawna). Kwitnienie łanu trwa 8-10 dni. |
|
 Żyto
zwyczajne (Secale cereale), gatunek z rodziny traw, jedno ze zbóż stref
umiarkowanych. Pochodzi z Bliskiego Wschodu lub z Azji Środkowej, gdzie
do dziś występują dzikie gatunki żyta zwyczajnego. Zaczęto je uprawiać
ok. 4 tys. lat temu. Jest mało wymagające klimatycznie i glebowo. Ziarna
używa się na mąkę, paszę, do produkcji alkoholu. Skrzyżowane Żyto (jedyne
zboże obcopylne) należy do jednych z najbardziej pylących roślin - jeden
osobnik wytwarza 21 mln. ziaren pyłku, a 50cm nad łanem kwitnącego żyta
stężenie wynosi 16mln. jed. ( 1 ar żyta produkuje do 100 kg pyłku).
Pylenie żyta przypada na miesiące maj-czerwiec. |
|
 Babka
lancetowata - (Plantago lanceolata), pospolicie występująca w Polsce
bylina z rodziny babkowatych. Rośnie na łąkach, pastwiskach, przydrożach
i trawnikach oraz na polach jako chwast roślin uprawnych, zwłaszcza
koniczyny. Posiada rozetę lancetowatych liści wyrastających prosto z
krótkiego kłącza. Kwiaty promieniste, niepozorne, drobne, obupłciowe,
zebrane w kłos kulisty, jajowaty lub krótkowalcowaty. Szypułka kwiatostanu
ma wysokość 5-60 cm, koronę brunatną, nitki pręcików białawe, pylniki
żółtawe. W Polsce występują 3 gatunki: Plantago major, P. lancelota,
P. media. Plantago lancelota i P. media kwitnie w maju i czerwcu, natomiast
P. major - w lipcu. |
|
 Pokrzywa
(Urtica), rodzaj z rodziny pokrzywowatych, liczący 33 gatunki występujące
w strefach umiarkowanych całego świata. Posiada silnie parzące włoski.
W Polsce rosną 2 gatunki: pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), duża bylina
z natury rosnąca w lasach łęgowych, wtórnie rozprzestrzeniona na siedliska
synantropijne (rośliny synatropijne) i ruderalne (ruderalne rośliny)
oraz pokrzywa żegawka (Urtica urens), mniejsza od poprzedniej, rosnąca
jako chwast na siedliskach ruderalnych. Pokrzywa ma długi okres pylenia
czerwiec-wrzesień. |
|
 Komosa
(Chenopodium), rodzaj z rodziny, ok. 200 gatunków roślin występujących
w strefach umiarkowanych świata, często na terenach pustynnych lub zasolonych.
Najpospolitsza komosa biała, czyli lebioda (Chenopodium album), pospolity
chwast polny i przydrożny, roślina roczna. Użytkowana od dawna jako
warzywo (młode pędy), w postaci kasz (nasiona) oraz w lecznictwie. Pospolitymi
chwastami są też komosa wielonasienna (Chenopodium polyspermum), rosnąca
często w uprawach roślin okopowych i komosa strzałkowata (Chenopodium
bonus-henricus), roślina ruderalna, do niedawna częsta na terenach wiejskich.
Okres pylenia przypada na miesiące czerwiec-wrzesień. |
|
 Szczaw
zwyczajny, łąkowy (Rumex acetosa), roślina z rodziny rdestowatych występująca
w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Rośnie na glebach
kwaśnych, w ogrodach, na łąkach i pastwiskach. Ma łodygę wzniesioną,
wysoką do 1 metra, liście odziomkowe na ogonkach, strzałkowate, wydłużone,
liście łodygowe krótkie, siedzące, obejmujące łodygę. Kwiatostan na
szczytach pędów, wiechowaty, z kwiatami męskimi i żeńskimi na różnych
roślinach, owocem jest drobny orzeszek. Szczaw zawiera głównie; kwas
szczawiowy, szczawiany, witaminę C i glikozydy. Okres pylenia przypada
na miesiące czerwiec-wrzesień. |
|
 Bylica
(Artemisia), rośliny zielne lub półkrzewy z rodziny złożonych, występujące
głównie na półkuli północnej, zwłaszcza na terenach suchych, stepowych
i półpustynnych. W Polsce kilka gatunków - bylica zwyczajna (Artemisia
vulgaris), chwast przydrożny, roślina lecznicza stosowana w medycynie
ludowej jako środek napotny i moczopędny. Bylica piołun (Artemisia absinthium),
używana do produkcji win (wermut) i wódek (absynt), również lecznicza.
Bylica boże drzewko (Artemisia arbotanum), zdziczała, roślina ozdobna
i lecznicza. Niekiedy uprawia się też bylicę estragon, draganek (Artemisia
dracunculus). Jest to bylina z rodziny złożonych, rosnąca dziko w Azji
środkowej i północnej. Uprawiana na świecie jako roślina przyprawowa
i lecznicza. Posiada system korzeniowy złożony z korzeni i rozłogów,
sztywne, wysokie na 1,5 m pędy, liście wąskie, drobne, kuliste, żółte
kwiaty zebrane w koszyczkach na szczytach pędów. Surowcem przetwórczym
jest ziele z kwitnących szczytów pędów. Estragon zawiera olejek eteryczny,
witaminę C, karoten, garbniki, flawonoidy, enzymy i sole mineralne.
Okres pylenia przypada na miesiące lipiec-wrzesień. |
|
 Nawłoć
pospolita (Solidago virga aurea), bylina z rodziny złożonych, jeden
z czterech gatunków nawłoci występujących w Polsce. Występuje w całej
Europie i strefie klimatu umiarkowanego Azji. W Polsce spotyka się ją
w zaroślach, obrzeżach lasów i suchych wzgórzach. Ma wysoką do jednego
metra, sztywną łodygę, w środku pustą z siedzącymi ostrymi liśćmi. Liście
odziomkowe jajowate, brzegiem wcinane. Kwiaty w koszyczkach zebrane
w gronach na wierzchołkach rozgałęzień łodygi, drobne, żółte. Surowcem
zielarskim są górne ulistnione części łodygi zrywane w fazie rozkwitania
kwiatów. Ziele zawiera garbniki, flowonoidy, saponiny, kwasy wielofenolowe,
olejki eteryczne i sole mineralne. Nawłoć działa silnie moczopędnie,
przeciwzapalnie i odtruwająco. |
Redakcja www.apsik.pl
|
